BİZLER İSLAM'I YAŞARKEN, AMACI BİR KENARA KOYDUK, DETAYLARI DİNİN AMACI, ÖZÜ HALİNE GETİRDİK.
Bu makalemde sizleri düşünmeye davet etmek istediğim konu, Allah Kur’an’ın sınırlarını aşmayın, emin olmadığınız sözlerin/hadislerin ardı sıra gitmeyin, çünkü Kur’an’dan sorumlusunuz uyarıları ışığında düşündüğümüzde, bizlerin Kur’an dışı rivayetlere karşı nasıl bir tavır takınmalıyız konusu üzerinde olacak. Çünkü iman etiğini söyleyen bir Müslüman, asla Kur’an’ın tek bir ayetini bile görmezden gelip, onun tam tersi hiçbir söze/hadise inanmaz. İslam düşünce tarihinde ve günümüzde, oldukça kritik bir tartışma alanı olan "KUR'AN'IN İSLAM'I ANLAMA VE YAŞARKEN YETERLİLİĞİ" ve "HADİSLERİN/RİVAYETLERİN DİNDEKİ YERİ" meselesidir. Bu konu üzerinde Kur’an merkezli gelin birlikte düşünelim ve Kur’an’ın onaylamadığı hiçbir söze/hadise inanmayalım.
İslam'ın ana kaynağının Kur'an olduğu gerçeği ve tarihsel süreçte Hz. Muhammed’e atfedilen ve sorgusuz inanılan rivayetlerin (hadislerin) din anlayışını nasıl yanlış şekillendirdiği konusu, İslam toplumunu bölmüş parçalamış, hatta birbirine düşman yapmış bir konudur. İslam toplumunun büyük problemi, "ALLAH'IN SINIRLARINI AŞMAK" kavramı üzerinden, Kur'an'ın açık hükümlerinin önüne geçen veya onlarla çelişen rivayetleri, dinin aslına verdiği zararları göz ardı edemeyiz. KUR’AN’A İMAN ETTİĞİNİ SÖYLEYEN BİR MÜSLÜMANIN KUR'AN AYETLERİ IŞIĞINDA, RİVAYET KÜLTÜRÜNÜN DİNDEKİ SINIRLARINI VE MEŞRUİYETİNİ NASIL AŞTIĞINI, HATTA İSLAM’A NASIL ZARARLAR VERDİĞİNİ İYİ ARAŞTIRMALI VE İNANCINA BATIL HURAFE KARIŞTIRMAMALIDIR.
KUR'AN İSLAM’I YAŞARKEN, KENDİ KENDİNE YETECEĞİNİ VE SINIRLARININ ASLA İHLAL EDİLMEZ OLDUĞUNU ÖZELLİKLE VURGULAR. Kur'an'ın din adına her şeyi açıkladığına ve Allah'ın koyduğu sınırların ihlal edilmemesi gerektiğine dair ayetleri hatırlayalım. Kur'an'ın Apaçık olduğuna dair. Kur'an'ın her şeyi açıklayan, hidayet ve rehber bir kitap olduğu vurgulanır (Nahl Suresi, 89) "SANA BU KİTABI HER ŞEYİ AÇIKLAYAN, BİR REHBER OLARAK İNDİRDİK." Özellikle Kur’an sınırları aşmama uyarısını yapar. Allah'ın helal ve haram kılma yetkisinin sadece Kendisinde olduğunu belirten ayetler (Araf Suresi, 32. Ayet veya Tahrim Suresi, 1. Ayet). Allah'ın sınırlarını aşanların zalimler olacağı uyarısını, (Bakara Suresi, 229) Kur’an Zanna yani rivayetlere, emin olamayacağımız bilgilere uymayın uyarısını yapar. Rivayetlerin kesinlik taşımayabileceği, Kur'an'ın ise kesin bilgi sunduğunu açıkça belirtir. Yunus Suresi, 36. Ayet: "ZAN, HAKİKAT ADINA HİÇBİR ŞEY İFADE ETMEZ.". Hakikat adına ifade eden tek hüküm Kur’an’ın olduğunu, çünkü ondan sorumlu olup onun ipine sarılmamızı, onun sınırlarını aşmadan İslam’ı yaşamamızı Allah emreder.
Allah’ın dini İslam’ı yaşarken, Onun emrettiği sınırları aştığımızda, çok büyük sorunlarla karşılaşırız. Uydurma (Mevzu) Hadis İslam toplumunda büyük Problemdir. Özellikle neyin uydurma olup olmadığı konusu sürekli tartışılır. Dinin tartışıldığı ortamda batıl adeta kol geziyor demektir ki, bu konuda başvuracağımız kaynak yalnız Kur'an olmalıdır. DİN TARTIŞMAK İÇİN DEĞİL, YAŞANMAK İÇİN İNDİRİLMİŞTİR. Siyasi, mezhebi veya kültürel çıkarlar doğrultusunda Allah’ın Resulüne isnat edilen sahte, uydurma sözlerin/hadislerin varlığı, İslam toplumunu bölen ve birbirine düşman yapan bir konudur. Resule atfen söylenen bazı rivayetlerin, KUR'AN'IN ÖZÜNE, EVRENSEL ADALET, MERHAMET VE AKIL İLKELERİYLE TABAN TABANA ZIT OLMASI, TOPLUMU ŞÜPHEYE DÜŞÜRÜP TEDİRGİN ETMESİ, ADETA İSLAM’IN KUR’AN DIŞI YAŞANMASINA NEDEN OLMAKTADIR. Bunun da tek çaresi, çözümü dinde referans ve hakem olarak, yalnız Kur’an’ın alınmasıyla çözümlenecek bir konudur. Sorgusuzca inanılan ve dinin ikinci kaynağı adeta yapılan rivayet hadislerin, Allah’ın yemin ederek KOLAYLAŞTIRDIK dediği İslam’ı, ellerimizle zorlaştırılmasına neden olmuştur. Kur'an'da olmayan birçok yasağın ve yükümlülüğün rivayetler yoluyla dine eklenerek, Allah’ın kolaylaştırdığı İslam zorlaştırılarak, toplumla arasında ÇATIŞMA VE KARGAŞA YARATILMIŞTIR. Bu kargaşayı, aynı kitaba iman ettiğini söyleyen aynı ülke toplumunda bile, ne yazık ki görüyoruz.
Tüm bu bilgilerden sonra, Allah’ın Kur’an’ın ipine sarılın, bizleri Kur’an’dan sorumlu tutacağı hükmünden yola çıkarak, geleneksel İslam’ın söyleminde olduğu gibi, Allah namazı emrediyor ama Kur’an’da açıklamıyor hükmünün tam tersi Kur’an’da ilavesiz, katıksız salatın/namazın özünü nasıl basit bir şekilde açıkladığının örneklerine bakalım. Şunu asla unutmayalım, Allah açıklamadığı detay vermediği hiçbir şeyden bizleri sorumlu tutmaz. Lütfen Kur’an’ı adeta yetersiz görüp bakın şunlar ya da bunlar yazmıyor diyerek, şirk batağına batmayalım ve yalnız ALLAH’A GÜVENELİM VE KULAK VERELİM.
Kur'an ayetleri ışığında, geleneksel mezhep fıkıh inancının eklediği kültürel ve mezhepsel detaylardan arındırılmış, Kur’an’ın emrettiği salatın şekilsel boyutu olan namazı, nasıl yerine getireceğimize Kur’an’dan bakalım. Kur'an, namaza başlamadan önce yapılması gereken temizliği tek bir ayette, hiçbir yoruma yer bırakmayacak kadar net açıklar. Böyle olduğu halde mezheplerde çok farklı abdest tariflerini duymuşsunuzdur. Maide Suresi 6 : "EY İMAN EDENLER! SALATA KALKACAĞINIZ ZAMAN YÜZLERİNİZİ, DİRSEKLERE KADAR ELLERİNİZİ YIKAYIN; BAŞLARINIZI MESHEDİP TOPUKLARA KADAR AYAKLARINIZI DA (MESHEDİN)..." Kur'an'a göre abdest 4 temel farzdan ibarettir. Ağza, buruna su vermek veya kulakların arkasını silmek gibi detaylar fıkhî, beşeri yorumlardır, dinin aslından asla yoktur. Buna benzer ilaveler ne yazık ki namaza çok fazla yapılmıştır. Bunlar Kur’an’da yok diyerek adeta Kur’an’ı detay sız görmek, Allah’ın nuruna yapılacak en büyük saygısızlıktır. İlginçtir ellerimizle ilave ediyoruz, daha sonrada Kur’an’da arıyor bulamayınca da Kur'an'ı detaysız, eksik görüyoruz.
Kur'an Salatın/namazın, günün belli vakitlerinde yerine getirilmesi gereken, bir görev ibadet olduğunu birçok ayetinde açıklar. Bu ayetleri lütfen Kur’an’dan önyargılardan kurtulup, doğru anlamaya çalışalım. Çok ilginçtir Allah Kur’an ayetleri için MUHKEM YANİ APAÇIK, NİCE ÖRNEKLERLE İZAH EDİLMİŞ dediği halde, bu ayetleri bile kendi mezhep inançlarımıza uydurmanın yollarını seçip, kelimelere ayetlerde geçen anlamların dışında, kendi inançlarımızı ayetlere söyletmenin yolunu seçmişiz. Allah apaçık dediği halde, bazı mezhepler namaz beş vakit, bazıları üç vakit bazıları iki vakit olarak ayetleri anlamış. Çok ilginçtir Kur’an’da beş vakit geçmez diyerek, beş vaktin Kur’an’da asla bahsedilmeyen miraç ile emredildiğini duymuşsunuzdur. Hani Allah bizlerin, Kur’an’ın ipine sarılmamızı emrediyordu? Bazı hükümlerin Kur'an dışı farklı kaynaktan asla gelmediğine kanıt, Allah'ın bizlerin yalnız Kur'an'a sarılmamızı emretmesinden anlaşılıyor. Elbette Allah’ın huzuruna bolca durmak, ondan yardım dilemek, onun şanını yüceltmek en güzelidir. Ama amacımız en güzeli en doğrusu, bizlerin hiçbir etki altında kalmadan ilavesiz özünü öğrenmek olmalıdır. HEPSİNDEN ÖNEMLİSİ SALAT/NAMAZ GİBİ ÖNEMLİ BİR İBADETİ İLAVELERLE ZORLAŞTIRMADAN ÖĞRENMEMİZ, EN DOĞRUSU OLACAKTIR.
Salatın/Namazın fiziksel hareketlerine gelince. Kur'an'da salatın/namazın içindeki bedensel duruşlar hareketler net olarak zikredilir. Kıyam (Ayakta Durmak): "Allah için saygıyla ayağa kalkın." (Bakara, 238) Rükû (Eğilmek): "Ey iman edenler, rükû edin..." (Hac, 77) Secde (Yere Kapanmak): "...ve secde edin, Rabbinize kulluk edin."(Hac, 77) Ayetler bu hareketlerin sayısını, kesin bir kurala bağlamaz. Çünkü Allah’ın huzurunda amaç çok uzun kalmak değil, HUŞU İÇİNDE BİLİNÇLİ KALABİLECEĞİMİZ ZAMAN ÖNEMLİDİR. Bir başka önemli olan bu saygı, eğilme ve teslimiyet duruşlarının ibadet esnasında gerçekleştirilmesidir. Örneğin rekât sayısı konusunda Allah bir sınırlama yapmamış, kulunun Allah’ın huzurunda ne kadar durmak istediği konusunu, kendisine bırakmıştır. Ne yazık ki bunu anlayamayan mezhepler, haşa bunu bir eksiklik gibi görüp, bakın kaç rekât namaz kılacağımız bile Kur’an’da yazmıyor diyerek, eksik bulma yarışına girmişlerdir.
Allah’ın huzuruna salat ile durduğumuzda ne okuyacağımız bile Kur’an’da yok diyerek, bunu da adeta eksiklik gibi gören mezhepler, cemaat ve tarikatlar namazın amacını özünü anlayamadıkları için, adeta eksik bulma yarışını hızlandırmışlardır. Geleneksel İslam anlayışında namazda Sübhaneke, Ettehiyyatü, Salli-Barik gibi hadis kaynaklı dualar okunur ve fıkha göre bunlar zorunludur. Kur'an ise ne okunacağını Kur’an’da örnekleri ile açıklayıp bilgi verip kulunu, kendi seçimine bırakmıştır. Örnek verelim. Allah'ı Anmak (Zikir): Salatın/Namazın asıl amacı Allah'ı anmak, zikretmek onun şanını yüceltmektir. "Bana kulluk et ve beni anmak için salat et." (Taha, 14) Kur'an Okumak: "Kitaptan sana vah yedileni oku ve salatı ikame et..." (Ankebut, 45) ve "... Kur'an'dan kolayınıza geleni okuyun." (Müzzemmil, 20) Ses Tonu: "Namazında sesini çok yükseltme, çok da gizleme; bu ikisinin arasında bir yol tut." (İsra, 110) İlginçtir Allah namazlarımızda sesini fazla yükseltme dediği halde, cemaatle kılınan öğle ve ikindi namazları sessiz diğerleri yüksek sesle okur. Bu ayete ters dediğimizde, her zamanki cevap verilir. Allah’ın Resulü zamanında böyle okunurmuş diyerek kendilerine kanıt, delil yaratırlar. Namazda okunacak kesin bir hüküm veya "DUA LİSTESİ" yoktur. Kul, ayaktayken, rükûdayken veya secdedeyken bilerek, anlayarak Kur'an ayetlerini okuyabilir, Allah'ı yüceltir (tesbih eder) ve O'na dua edip Allah’tan yardım diler. İşte Allah’ın Kur’an’da emrettiği Salat/namaz budur ve bu kadarda kolaydır.
Kur’an’da emredilen Salatın/namazın özüne gelince. Kur'an'ın çizdiği tabloda namaz; temizlenerek (abdest), belirlenen vakitlerde, saygıyla ayağa kalkarak (kıyam), eğilerek (rükû) ve yere kapanarak (secde), Allah'ın ayetlerini anlayarak ve bilerek yani bilinçli bir şekilde ALLAH’IN HUZURUNDA DURUP ONDAN YARDIM DİLEMEK, O'nu yüceltmek ve saygıyla anmaktan ibarettir. Rekât sayıları, ellerin nerede bağlanacağı, parmak kaldırıp indirme gibi detaylar Kur'an'da yoktur; çünkü bunlar ibadetin özü değil, kültüreldir geleneklerin, mezheplerin beşeri ilaveleridir. ALLAH İNSANLARI BU ŞEKİLSEL DETAYLARDAN DEĞİL, YÖNELİŞLERİNDEN VE KALPLERİNDEKİ SAYGIDAN (TAKVADAN) HESABA ÇEKECEĞİNİ BİLDİRİR. Kur'an'da ki bu sade, öz namaz tanımı ile geleneksel namaz arasındaki en büyük fark "ANLAYARAK OKUMA" VE "KATI KURALLARIN OLMAMASIDIR". Bu doğrultuda, namazın rekât sayıları gibi Kur'an'da yer almayan detayların aslında dinin aslı değil, geleneksel olarak birer uygulama biçimi olduğunu unutmamalıyız.
Kur'an bize her konuda olduğu gibi, sade kolaylaştırılmış namazında ÖZÜNÜ VE AMACINI anlatır, nasıl yerine getirmemizi istediği tarifini yapar. Allah'ı anmak (zikir), kötülüklerden uzaklaşmak ve huşu içinde O'na yönelmek. Rekât sayıları veya elin nerede bağlanacağı gibi detaylar ise kültür ve geleneklere göre değişebilir, namazın özüne aykırı olmadığı sürece serbest bırakılmıştır. Örneğin kıyamda yani saygı ile Allah’ın huzurunda dururken, bazı toplumlar bizim tabirimizle, bunu esas duruş yani hazır ol duruşu olarak algılamış. Bizler ise bu duruşu eller göbeğimize bağlı şeklini seçmişiz, geleneklerimiz gereği. Örneğin namazımızı nasıl bitireceğiz diye düşündüklerinde, Allah’ın Resulü böyle yapıyormuş diyerek kimisi sağına ve soluna selam verip bitirmiş, kimisi yalnız sağına selam verip bitirmiş. Yine bir başka rivayetten öğreniyoruz, namazı önüne selam verip bitirdiklerini, Kütüb-i sitte de ki rivayet hadislerden öğreniyoruz. Eğer kesin bir hükmü olsaydı bu saydıklarımın birisi doğru, diğerleri yanlış dememiz gerekirdi. Bakın hepsi kültür ve gelenek ilaveleri, farklı anlayış şekilleri. Yani Allah’ın Salata/namaza koyduğu kesin bir hüküm değil. ÖNEMLİ OLAN ELBİSENİN RENGİ BİÇİMİ DEĞİL, İÇİNDEKİ İNSANIN SAMİMİYETİDİR. Allah biçimlere değil, kalplere ve niyetlere bakar.
Kur'an kendisini açıklanmış ve eksiksiz bir kitap olarak tanımlar (Enam, 38). Eğer rekât sayıları dinin imana dayalı bir ASLI VEYA DEĞİŞMEZ BİR İNANÇ ŞARTI OLSAYDI, Allah bunu kitabında açıkça belirtirdi. Belirtilmemiş olması, bu detayların dinin özü değil, PRATİK HAYATI KOLAYLAŞTIRAN GELENEKLERE, ZAMANA VE UYGULAMAYA BIRAKILMIŞ, PRATİK YÖNTEMLER OLDUĞUNU GÖSTERİR. Hz. Muhammed’in, Kur'an'daki 'namazı ikame edin' emrini kendi dönemindeki topluma görsel ve pratik bir form kazandırarak mutlaka öğretmiştir, ama bunun nasıl olduğu konusunda bizlerin bugün kesin bir bilgimiz yoktur. Onun içinde kesin bilgiyi bizler ancak Kur'an'dan alabiliriz, emin olamayacağımız rivayet kaynaklardan değil. Çünkü Allah bu yolla inancımızı yaşamamızı yasaklamış, emin olmadığınız bilginin ardına düşmeyin, hesabını sorarım demiştir. Her mezhep Resul böyle namaz kılardı diyerek farklı kılabiliyor. Günümüzdeki rekât sayıları gibi uygulamalar, Müslümanların toplu ibadetlerinde bir düzen ve birlik içinde hareket etmesini sağlayan birer ortak disiplindir diyebiliriz. AMACA ULAŞMAK İÇİN ÖZÜNE TERS DÜŞMEDİĞİ SÜRECE, FARKLILIKLARDA SAKINCA YOKTUR. Yalnız evindeyken kılınan namazın, rekât sayısının sabit olduğunu, değiştirilemeyeceğini söylemek, Kur’an’a eksiklik yetersizlik nispet etmekten farksızdır.
Günümüzde namaz kılarken Hanefi elini göbeğin altında bağlar, Şafi göğsünde bağlar, Maliki ise ellerini yana bırakır. EĞER BU ŞEKİLLER DİNİN 'ASLI' OLSAYDI, BİRİ DOĞRU DİĞERİ MUTLAKA YANLIŞ OLURDU. Demek ki şekiller esnektir ve dinin aslına zarar vermez. Rekât sayıları ve şekillerin farklı olması Salatın/namazın özünden uzaklaşmamıza neden olmaz. Eğer namazın özünden uzaklaşırsak, işte o namaz olmaz. Örneğin Allah’ın huzuruna salata/namaza dururken, Allah’ın huzurunda ne söylediğini bilmeden Arapça ayetler okuyor ve kıyam rükû yapıyorsak, işte o namaz ALLAH’IN EMRETTİĞİ SALAT/NAMAZ OLAMAZ. Çünkü Allah namazlarımızda, ne söylediğimizin bilincinde olmamızı ister bizlerden. Bizler ne yazık ki İslam’ı yaşarken, KUR’AN’IN ÖZÜNDEN, AMACINDAN UZAKLAŞIP ŞEKİLCİLİĞE ÖNEM VERDİK. Böyle olunca namazlarımızda yaptığımız dualar, ne yazık ki karşılık bulmuyor.
Makaleme son vermeden önce, konumuzla ilgili namazın ÖZÜ, AMACI konusunda şunları söyleyebilirim. Trafik kurallarının asıl amacı nedir? İnsanların kazasız, güvenli bir şekilde gitmek istedikleri yere ulaşması bu konunun ÖZÜDÜR. Kırmızı ışık, tabelalar ve şeritler ise bu amaca hizmet eden araçlardır, buna da şekli biçimi diyebiliriz. NAMAZDA DA AMAÇ ALLAH İLE DOĞRU BİR BAĞ KURMAKTIR. Rekât sayıları ve hareketler, bizi o bağa götüren güvenli yollardır ama YOLUN KENDİSİ HEDEFİN ÖNÜNE GEÇMEMELİDİR. Sanırım bizlerin en büyük yanlışı, AMACI BİR KENARA KOYDUK, DETAYLARI DİNİN AMACI, ÖZÜ HALİNE GETİDİK, BÖYLE OLUNCA HEDEFİMİZİ ŞAŞIRDIK.
Dilerim Kur’an gerçeklerinin farkında olan, Hak ile batılı karıştırmadan Allah’ın doğru yolunda giden halis kulları arasında oluruz.
Saygılarımla
Haluk GÜMÜŞTABAK
https://kuranadavet1.wordpress.com/
https://twitter.com/KURANA_DAVET
http://www.hakyolkuran.com/
https://www.facebook.com/Kuranadavet1/
https://hakyolkuran1.blogspot.com/