BAŞÖRTÜSÜ KONUSUNA, ÖNYARGILARIMIZDAN KURTUP, KUR'AN IŞIĞINDA BİRLİKTE BAKALIM.
Bu makalemde sizleri Kur’an’ı referans alarak çok basit bir şeklide, KADININ BAŞÖRTÜSÜ TAKMASI ALLAH’IN YANİ KUR’AN’IN EMRİMİ YOKSA MEZHEPLERİN VE GELENEĞİN, HER ZAMAN YAPTIĞI GİBİ AYETLERE FARKLI ANLAMLAR VEREREK ÇIKARDIĞI BİR HÜKÜM MÜ, gelin ona bakalım. Bu konuya Allah’ın emrettiği gibi, tüm beşeri anlatılanları bir kenara koyup, sorumlu tutulduğumuz Kur’an merkezli düşündüğümüzde, kadının başını örtmesi meselesi, geleneksel fıkıh yorumlarından bağımsız olarak doğrudan ayetlerin dil bilgisi, kavramsal analizi ve tarihi bağlamı üzerinden ele alalım. Kur'an'da bu konu tartışılırken mezheplerin ötesinde, doğrudan metnin kendisine odaklanan iki farklı temel yaklaşım öne çıkmaktadır, gelin önce bu iki düşünceye bakalım ki doğru analiz yapabilelim.
Başörtüsü konusu anlatılırken, Nur suresi 31. Ayet hemen örnek verilir. Bu konuda en çok tartışılan kelime, ayette geçen "HUMUR" (hımar'ın çoğulu) sözcüğüdür. Birinci Görüş Geleneksel Yaklaşım: "HIMAR" kelimesi, o dönem Arap toplumunda kadınların başlarına taktıkları, ancak uçlarını arkaya attıkları, boyun ve göğüs dekoltesini açıkta bırakan bir tür "BAŞÖRTÜSÜ" anlamına geldiği kabul edilir. Ayette geçen "HUMURİHİNNE ALÂ CUYÛBİHİNNE" ifadesi, "BAŞ ÖRTÜLERİNİ GÖĞÜS YIRTMAÇLARININ (DEKOLTELERİNİN) ÜZERİNE SALSINLAR" şeklinde ayeti çevirirler. Bu görüşü savunanlar, ayetin hâlihazırda başta bulunan bir örtünün işlevini (göğsü kapatacak şekilde örtülmesini) düzenlediğini, dolayısıyla başı örtmenin zaten var olan ve devam ettirilen bir zemin olduğunu söylerler. Yani Kur’an’da ayrıca, başın örtülme emrini tekrar etmesine gerek yok diyerek, bu ayet başörtüsüne delil gösterilir. Tam bu esnada hatırlatmak isterim, daha önceki kitaplarda Allah’ın emrettiği yüzlerce konu, Kur’an’da verilen bu örnekte olduğu gibi dolaylı değil, AÇIKÇA EMREDİLİR. Örneğin namaz, oruç, hac, zina ve benzeri konularda olduğu gibi. Yani geçmiş hükümler Kur’an’da apaçık, MUHKEM bir şekilde tekrar hatırlatılıp, birçok örneklerle izah edilir, çünkü hepsine batıl hurafe karıştırdıkları için, orjinalliğini kaybetmişti. ALLAH KUR'AN'DA, GEÇMİŞ KİTAPLARDA EMRETTİM, ORADA AÇIKÇA GEÇİYOR ASLA DEMEZ. Buradan da anlıyoruz ki bu düşünceye Kur’an, asla onay vermez.
Kur’an merkezli İkinci Görüş: Bu görüşe göre, "HIMAR" kelimesi kök anlamı itibarıyla "GENEL ANLAMDA ÖRTEN ŞEY" (perde, örtü) demektir. AYETİN ASIL VURGUSU, MUHKEM BİR ŞEKİLDE EMRİ BAŞIN DEĞİL, GÖĞÜS BÖLGESİNİN (CEYB) KAPATILMASIDIR. Eğer Allah doğrudan başın veya saçın örtülmesini isteseydi, net bir şekilde "BAŞ" (ra's) veya "SAÇ" (şa'r) kelimelerini kullanarak "BAŞINIZI ÖRTÜN" derdi. Dolayısıyla bu düşünceye göre, ayetteki amaç o dönem kadınlarının örtüsünü bir araç olarak kullanarak, dekolteyi kapatmaktır. SAÇIN KENDİSİ BAŞLI BAŞINA ZATEN BİR ÖRTÜDÜR VE SAÇIN KAPATILMASI YÖNÜNDE KUR’AN’IN MUHKEM YANİ AÇIK BİR EMRİ ASLA YOKTUR.
Başın örtülmesi konusunda geleneksel İslam, Ahzab suresi 59. Ayeti de örnek gösterir. Bu ayet ise kadınların dışarı çıkarken üzerlerine "CİLBAB" yani dış elbise/tunik almalarını söyler. Ayette bu emrin gerekçesi olarak "TANINMALARI VE RAHATSIZ EDİLMEMELERİ" gösterilir. Bu ayete mezheplerin etkisiyle değil, Kur’an ışığında baktığımızda, bu ayetin hükmünün GÜVENLİK VE İFFETİN KORUNMASI ekseninde olduğu, dönemsel olarak cariyeler ile hür kadınların ayırt edilmesi ve hür kadınların tacizden korunması amacını taşıdığı açıkça izah edilir. Şimdide bu iki düşünce üzerinde düşünelim. Elbette referans ve hakemin Kur’an olması ve aklımızı da bir kenara koymamak şartıyla. Ayette doğrudan "BAŞINIZI VEYA SAÇINIZI ÖRTÜN" şeklinde yalın açık bir ifade açıkça yoktur. Metin, geleneksel olarak takılan "MEVCUT ÖRTÜLERİN GÖĞSE SALINMASI" şeklindedir. Geleneksel yapı, "BAŞÖRTÜSÜ" (HIMAR) kelimesinin o dönemdeki karşılığını referans alarak, bunun dolaylı bir emir olduğunu savunur, ama bizlerin sorumlu olduğu hiçbir ayet dolaylı değil, MUHKEM bir şekilde açık ve nice örneklerle verildiği Kur’an’da bildirilir. Ayete önyargılardan uzak, tamamen lafzi ve kavramsal bir hüküm olarak yaklaştığımızda ise Allah'ın açıkça "BAŞ" kelimesini zikretmemesini, asıl amacın vücut hatlarının (göğsün) örtülmesi ve iffetin korunması olduğunun apaçık kanıtıdır. SAÇIN DOĞAL BİR ÖRTÜ OLDUĞU VE ASIL ÖRTÜLMESİ GEREKEN YERLERİN NAMUS VE BEDENSEL MAHREMİYET OLDUĞU, BU AYETE GÖRE ÇOK AÇIK ANLAŞILACAKTIR.
Kur'an merkezli bu konuya baktığımızda, kadınların giyimi ve örtünmesi konusu geleneksel mezhepsel fıkıh kitaplarında yüzlerce sayfaya yayılmış olsa da, Kur'an metninin kendisinde bu konu doğrudan ve dolaylı olarak sadece birkaç ayette ele alınır. Nur 31 ve Ahzab 59 dışındaki diğer ayetleri incelediğimizde, Kur'an'ın "ÖRTÜ" ve "GİYİM" kavramlarına yaklaşımının şekilsel bir başörtüsünden ziyade İFFET, EDEP, TAKVA VE TOPLUMSAL KONUM ekseninde şekillendiği görülür. Araf suresi 26. Ayet bu konuda bakın nasıl uyarır. "EY ÂDEMOĞULLARI! SİZE MAHREM YERLERİNİZİ ÖRTECEK GİYSİ VE SÜSLENECEĞİNİZ ELBİSE İNDİRDİK. TAKVA ELBİSESİ İSE İŞTE O, EN HAYIRLISIDIR."
Bu ayeti rivayet ve sanı bilgiler ışığında değil, Kur’an merkezli düşündüğümüzde ayet, elbisenin iki temel işlevini belirtir. Avret yerlerini (mahremiyeti) örtmek ve güzel görünmek (süs). Ancak hemen ardından en üstün ve asıl örtünün "TAKVA" Allah'a karşı sorumluluk bilinci, edep ve ahlak olduğunu özellikle vurgular. BU YAKLAŞIM, KUMAŞLA ELBİSEYLE YAPILAN ÖRTÜNMENİN ANCAK İÇSEL BİR EDEP/TAKVA İLE ANLAM KAZANACAĞINI VE KUR'AN'IN ŞEKİLDEN ZİYADE, BİLİNCE ÖZE, AMACA ÖNEM VERDİĞİNİ ÖZELLİKLE BELİRTİR. Ne yazık ki bizler görünüşe önem verip, bu konunun amacını özünü göz ardı ettik.
Konumuzla ilgili Nur suresi 30. Ayete gelince. Gelenek İslam inancında, örtünme tartışmaları genellikle kadınlar üzerinden yürütülse de, Kur'an konuya kadınlardan önce erkeklerle başlar, yani asıl ve ilk uyarı erkeklere yapılır. "MÜMİN ERKEKLERE SÖYLE, GÖZLERİNİ HARAMDAN SAKINSINLAR VE İFFETLERİNİ KORUSUNLAR. BU ONLAR İÇİN DAHA ARINDIRICIDIR..." Ayet, cinselliğin ve bakışların kontrolünü ilk olarak, erkeğin kendi iradesine yükler. KADININ ÖRTÜNMESİNİ ERKEĞİN NEFSİNİ KORUMA ARACI OLARAK GÖREN GELENEKSEL ANLAYIŞA KARŞILIK, KUR'AN MERKEZLİ DÜŞÜNCE ERKEĞİN ÖNCELİKLE, KENDİ GÖZÜNE "KENDİ İFFET ÖRTÜSÜNÜ" İNDİRMESİ GEREKTİĞİNİ SÖYLER. Sanırım erkeklere, kadınlara karşı nefislerine hâkim olmak zor gelmiş olmalı ki, kadınları tamamen kapatıp adeta görünmez yapmak, işlerine gelmiş.
Ahzab suresi 32 ve 33. Ayetlere gelince. “EY NEBİ HANIMLARI! SİZ HERHANGİ BİR KADIN GİBİ DEĞİLSİNİZ. EĞER GÜNAHTAN SAKINMAK İSTİYORSANIZ SÖZÜ EDALI BİR TAVIRLA SÖYLEMEYİN Kİ, KALBİNDE ÇÜRÜKLÜK OLAN KİMSE ÜMİDE KAPILMASIN. AYRICA DÜZGÜN SÖZ SÖYLEYİN.” Bu ayeti batılın ve hurafenin etkisinde kalmadan, Kur’an merkezli düşündüğümüzde, çok açık şunlar anlaşılıyor. Bu ayetlerde geçen kuralların (evde oturma, ses tonunu ayarlama vb.) Bu ayetler özellikle Nebi eşlerine hitap etmektedir. Ayetin başında "SİZ HERHANGİ BİR KADIN GİBİ DEĞİLSİNİZ" denilerek, bu hükümlerin o dönemin siyasi ve toplumsal şartlarında Nebinin evini ve saygınlığını korumaya yönelik özel tarihsel kurallar olduğu, çok açık anlaşılmaktadır.
Ahzab suresi 53. Ayete gelince. Bugün İslam dünyasında "BAŞÖRTÜSÜ" veya "tesettür" anlamında kullanılan "HİCAB" kelimesi, Kur'an'da kadın giysisi anlamında hiç kullanılmaz. Ayette şöyle geçer. "...NEBİ’NİN HANIMLARINDAN BİR ŞEY İSTEDİĞİNİZ ZAMAN, ONLARDAN BİR PERDE ARKASINDAN (MİN VERÂİ HİCÂB) İSTEYİN. BU, HEM SİZİN KALPLERİNİZ HEM DE ONLARIN KALPLERİ İÇİN DAHA TEMİZDİR." Ayette geçen "HİCAB” kelime anlamıyla perde, yada engel anlamına geldiği gibi, maddi/fiziksel perdelerin ötesinde, manevi kalbi ve inançsal engelleri ifade eden güçlü mecazi anlamlar taşır. Nebinin evine girip çıkan insanların, onun eşleriyle aralarında fiziki ya da manevi bir perde varken konuşmalarını emreder. Kur'an'da giysi anlamına gelmeyen bir kelimenin (HİCAB), yüzyıllar sonra din terminolojisinde "BAŞÖRTÜSÜ" ile eşanlamlı hale getirilmesi, GELENEKSEL FIKIH DİLİNİN NASIL GELENEKLERE DÖNÜŞTÜRDÜĞÜNÜN, EN NET ÖRNEKLERİNDEN BİRİ OLARAK GÖSTEREBİLİRİZ.
Bu konuyu daha iyi anlayabilmemiz için şu örneğe de bakalım. Bu kelimenin, mecazi kullanımın en net görüldüğü yer, inkarcıların kalplerinin ve algılarının hakikate karşı nasıl kapalı olduğunu anlatan ayetlerdir. İsrâ Suresi 45. Ayet: "SEN KUR’AN OKUDUĞUN ZAMAN, SENİNLE AHİRETE İNANMAYANLARIN ARASINA GİZLİ BİR PERDE (HİCÂBEN MESTÛRÂ) ÇEKERİZ." Burada kastedilen fiziksel bir kumaş veya duvar değildir; inkârcıların önyargıları, inatları ve kötü niyetleri nedeniyle Resulün mesajını ve Kur'an'ın manasını kavrayamamaları durumudur. Fussilet Suresi 5. Ayet: İnkârcıların Hz. Muhammed'e hitaben şöyle dedikleri aktarılır: "BİZİ ÇAĞIRDIĞIN ŞEYE KARŞI KALPLERİMİZ KILIFLAR İÇİNDEDİR. KULAKLARIMIZDA BİR AĞIRLIK, SENİNLE BİZİM ARAMIZDA DA BİR PERDE (HİCÂB) VARDIR..." Ayetteki "perde", iman ile inkâr arasındaki fikirsel kopukluğu ve tebliğe karşı bilerek örülen psikolojik duvarı simgeler. Buna benzer birçok ayet vardır.
Allah bizlerin, hiçbir etki altında kalmadan, şeytanların vesvesesinden ve onların bizlere yön veren önyargılarından kurtulup, yalnız Allah’a onun ayetlerine güvenip dayanarak, Kur’an’ı öyle okumaya ve anlamaya başlamamızı emreder. (Nahl 98. Ayet) Bunu başaramadığımız sürece de, asla Kur’an gerçekleri ile buluşamayacağımız, batılın hurafenin etkisinde kalacağımız uyarısını yapar. Dilerim Kur’an gerçekleri ile buluşan, Allah’ın azınlık halis kulları arasında oluruz.
Saygılarımla
Haluk GÜMÜŞTABAK
https://kuranadavet1.wordpress.com/
https://twitter.com/KURANA_DAVET
http://www.hakyolkuran.com/
https://www.facebook.com/Kuranadavet1/
https://hakyolkuran1.blogspot.com/